Hoe ver reikt een portofoon? Bereik in de praktijk

“Hoeveel kilometer haalt hij?” is de meest gestelde vraag over portofoons, en elk serieus antwoord begint met “dat hangt ervan af”. Een radiosignaal houdt zich niet aan een getal. Dezelfde portofoon die over een open weiland kilometers overbrugt, komt in een parkeergarage soms de volgende verdieping niet door.

Kenwood geeft voor geen van de toestellen in ons assortiment een bereik op; je vindt het nergens in de specificaties. Op onze verhuurpagina noemen we voor de vergunningsvrije sets een indicatie van 1 tot 3 kilometer. Lees dat als wat het is: een richtgetal voor normale omstandigheden buiten, geen specificatie. Hieronder staat wat het bereik wél bepaalt, zodat je voor jouw terrein zelf een inschatting kunt maken of gericht met ons kunt overleggen.

Bereik is het resultaat van een handvol factoren die elkaar versterken of tegenwerken:

• Zendvermogen: hoeveel energie het toestel de lucht in stuurt.
• Antenne en hoogte: hoe vrij de antenne “kijkt” naar de andere antenne.
• Obstakels: gebouwen, staal, beton, bomen, heuvels en ook een dichte mensenmassa.
• Storing: anderen op hetzelfde kanaal verkleinen het bruikbare bereik.
• Infrastructuur: een repeater of basispost op een hoog punt verandert de hele rekensom.

Van alle factoren weegt dit meestal het zwaarst. Massieve materialen zoals gewapend beton en staal houden veel meer van het signaal tegen dan hout, gips of glas, en elke wand of vloer die het signaal moet passeren kost een deel van het vermogen. Daarom is communicatie binnen een gebouw vaak lastiger dan tussen twee punten buiten die veel verder uit elkaar liggen.

Voor beurshallen, stadions, parkeergarages en fabrieken is dus niet de afstand maar de constructie de vraag die je bij een aanvraag moet beantwoorden.

Radiosignalen in deze band reizen grotendeels in een rechte lijn. Hoe hoger beide antennes staan, hoe verder die lijn vrij blijft van de grond, van bebouwing en van de glooiing van het terrein. Een portofoon op een podium of een balkon haalt meer dan dezelfde portofoon op heuphoogte tussen het publiek. Dat is ook de reden dat een centrale post met een antenne op een mast of een dak het hele terrein kan bedienen, terwijl twee portofoons op de grond elkaar aan weerszijden van datzelfde terrein niet halen.

Terrein werkt hetzelfde: een glooiing, een dijk of een bosrand tussen twee gebruikers doet hetzelfde als een gebouw. Vlak, open terrein zoals een weiland, een strand of een parkeerterrein is het gunstigste geval.

De antenne is het deel van de portofoon dat het werk doet. Houd het toestel rechtop, met de antenne vrij, niet in een binnenzak of met je hand om de antenne. Wie zendt met de portofoon plat op de buik gedrukt, verliest een deel van het bereik zonder het te merken. Bij de vergunningsvrije sets is het vooral een kwestie van houding; bij vergunningsplichtige sets en basisposten kan een externe antenne op hoogte het verschil maken.

Alle portofoons die wij verhuren werken in de UHF-band; de exacte frequenties per toestel staan in de specificaties verderop. Of je analoog of digitaal werkt, verandert weinig aan de afstand die het signaal haalt, maar wel aan wat je hoort als je de rand nadert. Bij analoog hoor je de ruis toenemen en weet je dat je aan de grens zit. Bij digitaal merk je daar minder van, tot de verbinding wegvalt. Bevestig berichten daarom altijd, zoals beschreven in het artikel over etherdiscipline.

Vergunningsvrije PMR446-portofoons mogen in Nederland maximaal 500 mW e.r.p. uitzenden in de band 446,0 tot 446,2 MHz. Dat staat in de Regeling gebruik van frequentieruimte zonder vergunning en zonder meldingsplicht 2015 en geldt voor iedereen, van speelgoed tot professionele Kenwood-sets. De Kenwood TK-3401D en TK-3701D zitten precies op die 0,5 W.

Vergunningsplichtige UHF-portofoons zoals de Kenwood TK-3302 (4 W) en NX-1300NE3 (5 W) zenden met acht tot tien keer zoveel vermogen. Dat vertaalt zich niet in acht tot tien keer zoveel bereik, want signaalsterkte neemt met de afstand snel af en obstakels blijven obstakels. Wat het wel doet: meer reserve om door een extra muur, een drukke hal of een langere afstand heen te komen, en een stabielere verbinding op plekken waar 0,5 W net tekortschiet. Voor dat vermogen is een vergunning van de RDI nodig; als huurder gebruik je bij ons onze vergunning, zodat je die niet zelf hoeft aan te vragen.

Als twee portofoons elkaar niet halen, is het antwoord zelden een nóg sterker toestel. De oplossing is een repeater: een vaste zendontvanger op een hoog, centraal punt, bijvoorbeeld een mast of een dak. Elke portofoon zendt naar de repeater, die het signaal direct opnieuw uitzendt naar alle anderen. Omdat de repeater hoog staat, heeft hij vrij zicht op het hele terrein, ook op plekken die onderling door gebouwen zijn afgeschermd.

Een repeater werkt met toestellen en frequenties die daarvoor zijn ingericht, en die vallen onder een vergunning. Voor grote festivalterreinen, meerdaagse evenementen op bedrijfsterreinen of locaties met veel gebouwen is dit meestal het moment om te overleggen over een opstelling met repeater of basispost.

Bereik is ook: kun je elkaar verstaan. De RDI schrijft over de PMR446-frequenties dat iedereen ze mag gebruiken en dat er daardoor een grotere kans is op medegebruik en storing. Een naburig evenement, een bouwplaats of een winkel op hetzelfde kanaal verkleint je bruikbare bereik, zeker aan de randen waar jouw signaal al zwak is. Op een vergunningsplichtige frequentie heb je dat probleem in principe niet, omdat die aan jou of aan je verhuurder is toegewezen.

Bij PMR446 helpen een subtoon (CTCSS/DCS) of een digitaal kanaal om anderen niet te hóren, maar ze zorgen niet dat anderen niet zenden; het kanaal blijft gedeeld. Kies op locatie een kanaal dat stil is, en wissel als het druk blijkt.

Dit publiceert Kenwood zelf over de vier portofoons uit ons assortiment. De bronnen staan onderaan het artikel.

Specificaties zeggen wat een toestel mag en kan, niet wat het op een festivalterrein of in een beurshal doet. Daarom willen we zelf meten, met onze eigen toestellen, onder beschreven omstandigheden.

Een bruikbare eerste denklijn. Hij vervangt geen schouw van de locatie, maar geeft je een richting.

Bereik is geen eigenschap van het toestel alleen, maar van toestel, terrein en opstelling samen. Wie die drie vooraf bekijkt, hoeft op de dag zelf niet te ontdekken waar het signaal ophoudt.